We lijsten een aantal veel gestelde vragen voor je op.
- Wat is er met het grondwater?
- Waardoor is de verontreiniging ontstaan?
- Wat zijn de gevolgen voor het leven van elke dag?
- Wat als ik wil bouwen of verbouwen?
- Hoe is de sanering van de zuurteerbekkens gebeurd?
- Hoe gaat het nu verder met de sanering?
- Wie is wie?
Wat is er met het grondwater?
Het onderzoek naar de kwaliteit van het grondwater moet gezien worden als een volgende fase in de saneringswerken van de oude zuurteerbekken op de site van Total Ertvelde. In de voorbije jaren heeft Total zich intensief, samen met de OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) en met SWECO (erkend bureau voor bodemsanering), over deze fase gebogen. Het grondwater onder de site van Total en in de omgeving van de site werd door befaamde laboratoria in binnen- en buitenland onderzocht. Dit onderzoek loopt al sinds 2002 in samenwerking met de OVAM. Om de zes maanden werden op vele meetpunten op de site van Total en in de omgeving stalen van het grondwater genomen. Deze stalen werden door befaamde laboratoria in binnen- en buitenland onderzocht.
Het gerenommeerde onderzoeksinstituut INERIS in Parijs en SWECO hebben onderzoek verricht naar de samenstelling van het grondwater om eventuele risico’s correct in te schatten. Hun onderzoek toont aan dat dit risico verwaarloosbaar klein is. Om het met een beeld te zeggen: een volwassene zou gedurende zeventig jaar elke dag minstens twee liter grondwater moeten drinken voor hij ook maar een licht verhoogd risico zou lopen.
Hoe is dit onderzoek gebeurd?
Dit onderzoek loopt al sinds 2002 in samenwerking met de OVAM. Om de zes maanden werden op vele meetpunten op de site van Total en in de omgeving stalen van het grondwater genomen. Deze stalen werden door befaamde laboratoria in binnen- en buitenland onderzocht.
Wat zegt dit onderzoek over de kwaliteit van het grondwater?
Het gerenommeerde onderzoeksinstituut INERIS in Parijs samen met de Onderzoeksinstelling voor Chromatografie RIC in Kortrijk hebben onderzoek verricht naar de samenstelling van het grondwater om eventuele risico’s correct in te schatten. Van sommige bestanddelen wordt slechts vermoed dat ze aanwezig zijn. De laboratoria, hebben hun aanwezigheid immers niet kunnen meten. Ze kunnen hun aanwezigheid ook niet zonder meer uitsluiten. Hun onderzoek toont eveneens aan dat het mogelijke risico bij gebruik van het grondwater in de omgeving van het fabrieksterrein verwaarloosbaar klein is. De percelen in Rieme bevinden zich immers in de uitlopers van de grondwaterpluim. Om het met een beeld te zeggen: een volwassene zou meer dan zeventig jaar elke dag minstens twee liter grondwater moeten drinken vooraleer hij/zij ook maar een licht verhoogd risico zou lopen
Mag ik het grondwater gebruiken?
In overleg met de OVAM, adviseren wij u om het grondwater onder uw perceel niet te gebruiken. Van sommige bestanddelen wordt slechts vermoed dat ze aanwezig zijn. De laboratoria, hebben hun aanwezigheid immers niet kunnen meten. Ze kunnen hun aanwezigheid ook niet zonder meer uitsluiten. Hun onderzoek toont eveneens aan dat risico bij consumptie van het grondwater in de omgeving van het fabrieksterrein verwaarloosbaar klein is. We willen echter geen enkel risico lopen. Om die reden adviseren we u, in overleg met de OVAM, om het grondwater onder uw perceel niet te gebruiken.
Is het toegestaan om leidingwater of regenwater (hemelwater) te gebruiken ?
Het gebruiksadvies heeft enkel betrekking op het niet gebruiken van het grondwater. Het gebruiksadvies is niet van toepassing op leidingwater of regenwater (hemelwater). Bijgevolg vormt het (dagelijks) gebruik van leidingwater of regenwater (hemelwater) geen enkel probleem.
Krijg ik een aangepast bodemattest?
Op deze kaart worden de percelen aangegeven die eind september 2019 een aangepast bodemattest zullen krijgen van de OVAM.
Waardoor is de verontreiniging ontstaan?
Voor de oorzaak van de verontreiniging moeten we bijna een eeuw terug in de tijd. Vlak voor de Eerste Wereldoorlog werd in Rieme, te midden van de velden en vlak bij het kanaal, een petroleumfabriek gebouwd door Petrofina. In 1924 ging de productie van start. De fabriek produceerde smeeroliën maar ook witte oliën. Het restproduct hiervan, zuurteer, werd opgeslagen in bekkens op de site van de fabriek. De zuurteerbekkens waren vergund volgens de criteria van de overheid. De manier van opslag werd voor die tijd zelfs als voorbeeldig beschouwd. De Tweede Wereldoorlog is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Rieme. Het Duitse leger bezette de site. Tot twee keer toe werden de site en Rieme door de geallieerden gebombardeerd. Het dorp werd van de kaart geveegd. Ook de fabriek en de opslagtanks waren verwoest. In 1945 werd de fabriek heropgebouwd en de productie werd hervat. In de jaren zeventig werden wetenschappers zich wereldwijd meer en meer bewust van de invloed van het gebruikte productieproces van witte olie op het milieu. In 1976 besliste Petrofina op eigen initiatief om de productie van witte olie stop te zetten en vanaf dan werd er ook geen zuurteer meer opgeslagen op de site van de fabriek.
Wat is zuurteer?
Zuurteer is het restproduct dat ontstaat bij de productie van witte olie. Het werd opgeslagen in bekkens op de site van de oude fabriek.
Is er een verband met de huidige fabriek van Total in Ertvelde?
Er is geen enkel verband met de huidige fabriek van Total in Ertvelde. De verontreiniging is ontstaan als gevolg van de productie van witte olie in de oude fabriek. Sinds 1976 werd geen witte olie meer geproduceerd en er werd bijgevolg ook geen zuurteer meer opgeslagen. De oude fabriek is afgebroken in de jaren tachtig van de vorige eeuw. De zuurteerbekkens zijn sinds 2010 volledig gesaneerd. Er kan zich bijgevolg geen nieuwe verontreiniging voordoen.
Wat zijn de gevolgen voor het leven van elke dag?
Het gebruiksadvies heeft geen invloed op het leven van elke dag. Tot op heden zijn er bij de gemeente geen meldingen geregistreerd van het gebruik van het grondwater op de getroffen percelen.
Kunnen wij en onze (klein)kinderen veilig gebruik maken van de tuin? Wat met onze (huis)dieren?
Kinderen en volwassenen kunnen veilig en zonder zorgen gebruik maken van de tuin. Dat geldt ook voor uw (huis)dieren.
Kunnen we verder groenten en fruit kweken in de moestuin?
U kunt gerust verder groenten en fruit kweken in uw moestuin of (fruit)bomen aanplanten. Zoals uit voorzorg aanbevolen door de OVAM, vragen wij u geen grondwater te gebruiken voor het begieten. Regenwater kan uiteraard probleemloos gebruikt worden.
Mogen we het regenwater verder opvangen en gebruiken?
U mag het regenwater opvangen en gebruiken. Regenwater wordt immers opgevangen in een regenput.
Veroorzaakt het grondwater problemen voor onze kelders?
Het grondwater veroorzaakt geen problemen voor uw kelders.
Is de kwaliteit van het oppervlaktewater en het water in de grachten goed?
Het water in de grachten wordt door het grondwater niet beïnvloed.
Wat als ik ga bouwen of verbouwen?
Mag ik een kelder graven bij bouw- of verbouwwerken?
U kunt bouwen of verbouwen. Uiteraard dient u de wettelijke en gemeentelijke voorschriften en verplichtingen na te komen.
Hoe is de sanering van de zuurteerbekkens gebeurd?
De sanering is in verschillende fasen uitgevoerd. Begin jaren tachtig vraagt Petrofina aan de OVAM om een studie uit te voeren naar de mogelijke gevolgen van de zuurteerbekkens op het milieu. Er wordt een uitgebreid saneringsplan opgesteld.
Eerste sanering van het zuurteerbekken
Petrofina sluit een contract af met de firma Miltec. Het zuurteer wordt uitgegraven terwijl water op de bekkens blijft staan. Zuurteer en water worden via kunststof buizen naar de behandelingsinstallatie gepompt. Het water wordt gezuiverd en terug naar de bekkens gepompt. Het zuurteer wordt geneutraliseerd en afgevoerd naar de verbrandingsovens van de cementindustrie. Tussen 1991 en 1997 worden op die manier naar schatting 50 000 ton zuurteer behandeld, dit is één derde van de totale hoeveelheid. Kostprijs 25 miljoen euro.
In 1999 fuseert Fina met Total.
Tweede sanering van het zuurteerbekken
Total voert de sanering van de zuurteerbekkens verder uit. In 2002 stelt Total met het studiebureau Haskoning (intussen SWECO) een concreet bodemsaneringsproject voor dat in 2003 door de OVAM wordt goedgekeurd. Het zuurteer zal nu ‘in den droge’ ontgraven worden, dus zonder water op de bekkens en dan volgens een nieuwe procedure geneutraliseerd en gestabiliseerd worden. In 2004 worden de testresultaten voorgelegd aan de OVAM, die groen licht geeft. Op vijf jaar tijd wordt de volledige sanering tot een goed eind gebracht. De zuurteerbekkens zijn volledig gesaneerd. Er zijn geen insijpelingen meer die een verdere invloed kunnen hebben op het milieu. Ook de oude fabriek werd afgebroken en de gronden werden gesaneerd. Kostprijs 46 miljoen euro voor de sanering van de zuurteerbekkens en 4,6 miljoen euro voor de sanering van de fabrieksgronden.
Waarom werd begonnen met de sanering van de zuurteerbekkens?
Het was van het grootste belang om de oorzaak van de insijpelingen weg te nemen, met andere woorden om in de eerste plaats de zuurteerbekkens volledig uit te graven en al het zuurteer te verwijderen.
Zolang het zuurteer niet verwijderd was, was er gevaar voor verdere insijpeling. Eens het zuurteer verwijderd was, kon ook het grondwater niet verder verontreinigd worden.
Hoe gaat het verder met de sanering?
Kan de verontreiniging zich nog uitbreiden?
Sinds het beëindigen van de sanering van de zuurteerbekkens, is er geen doorsijpeling van water meer mogelijk naar het grondwater ter hoogte van deze voormalige bekkens. Hierdoor is de zone onder en in de omgeving van het vroegere zuurteerbekken stabiel.
Is de verontreiniging overal dezelfde?
Het grondwater beweegt zeer langzaam niet alleen in een neerwaartse beweging, maar ook in een horizontale beweging doorheen de bodemlagen. Het was belangrijk om te weten in welke mate het water zich voortbeweegt en in welke mate het verontreinigd is.
SWECO heeft in de eerste plaats onderzocht hoe het grondwater zich onder en in de omgeving van de voormalige zuurteerbekkens gedraagt voor en na de sanering van de zuurteerbekkens. Om over voldoende gegevens te beschikken, werden tussen 2002 en 2019 om de zes maanden stalen genomen op een groot aantal meetpunten.
Het resultaat van al deze onderzoeken heeft de volgende vaststellingen opgeleverd:
De gemeten grondwaterstroming verklaart een verontreiniging onder en in de omgeving van de zuurteerbekkens. Vanuit de zone onder de zuurteerbekkens heeft een beperkte hoeveelheid grondwater zich verplaatst richting Rieme. Als gevolg hiervan is een lichte verontreiniging vastgesteld onder een deel van Rieme.
Sinds het beëindigen van de sanering van de zuurteerbekkens, is er geen doorsijpeling van water meer mogelijk naar het grondwater ter hoogte van deze voormalige bekkens. Hierdoor is de situatie in de zone onder en in de directe omgeving van het vroegere zuurteerbekken stabiel.
Komt er een volgende fase?
In nauw overleg met de OVAM en met SWECO bestudeert Total de mogelijkheid om het grondwater onder de oude zuurteerbekkens duurzaam te saneren.
Op dit ogenblik worden drie mogelijkheden op hun haalbaarheid onderzocht. Of er komt een dam tot op 25 meter diep, tot op de ondoordringbare laag; of we injecteren een product in het grondwater waarop de verontreiniging reageert en een onschadelijk product wordt dat zich vasthecht aan de bodem waardoor de bodem moeilijk doordringbaar wordt; of we verwijderen het verontreinigde grondwater. Elk van de drie oplossingen zou de kwaliteit van het grondwater in de omgeving en in het bijzonder in de zone die zich uitstrekt onder een deel van Rieme kunnen verbeteren. De onderzoeken zijn nog niet ver genoeg gevorderd om nu al mee te delen of één van deze oplossingen haalbaar is, dan wel of verdere onderzoeksinspanningen noodzakelijk zijn.
Wie is wie?
OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij)
De OVAM is een Vlaamse overheidsdienst die ervoor zorgt dat we in Vlaanderen op een doordachte en milieubewuste manier omgaan met afval, materialen en bodem. We geven richting aan het beleid rond afval, materialen en bodem en beïnvloeden zo de uitvoering van de wetgeving. Onze bodem beschermen we door de bodemkwaliteit in Vlaanderen te controleren, verontreinigingen te voorkomen en bodemsaneringen ambtshalve uit te voeren. We helpen gezinnen en bedrijven om afval te vermijden en juist te sorteren. Samen met alle Vlamingen werken wij aan een circulaire economie, om zo de levensduur en het hergebruik van producten en grondstoffen te maximaliseren.
SWECO
Sweco plant en ontwerpt de gemeenschappen en de steden van de toekomst. Sweco doet dit door hoogstaande en gecertificeerde diensten aan te bieden op gebied van ingenieursstudies, milieutechnologie en architectuur.
Total Ertvelde
De bedrijfssite van Total is u ongetwijfeld bekend. Total zelf ligt in de Bombardementstraat. Allicht weet u ook dat de straatnaam verwijst naar de zware bombardementen die Rieme en de fabriekssite troffen tijdens Wereldoorlog II. De site is intussen de belangrijkste producent van smeeroliën in België, maar is ook het hart van de logistieke diensten voor een groot deel van Europa en de thuisbasis van ANAC, dat wereldwijd zijn expertise ter beschikking stelt voor de analyse van gebruikte smeeroliën. Total Ertvelde stelt 190 medewerkers te werk. Veiligheid, zorg voor het milieu en duurzaamheid staan hoog op de agenda van Total. Onze medewerkers zijn elke dag getuige van dit engagement en kunnen u bevestigen dat Total er alles aan doet om de productie veilig en met groot respect voor mens en natuur te laten verlopen.
INERIS
Het Frans Nationaal Instituut voor Industriële Omgevingen en Risico’s is een openbare instelling onder toezicht van het Ministerie voor Milieu. Het is de missie van het Instituut om bij te dragen aan het voorkomen van risico’s voor de gezondheid, het milieu en de veiligheid van de mensen en hun goederen, die veroorzaakt worden door economische activiteiten. Het Instituut voert onderzoeksopdrachten uit met als doel zijn inzichten te verbeteren in fenomenen die mogelijk tot risicovolle situaties kunnen leiden of die de gezondheid en het milieu schade kunnen toebrengen, en om zijn expertise inzake preventie verder te ontwikkelen. Het Instituut zet zich in om zijn wetenschappelijke en technische competenties met betrekking tot toevallige of chronische risico’s te vergroten en deze beschikbaar te stellen voor de overheden op elk niveau en voor de bedrijven met het oog op het nemen van de best mogelijke beslissingen inzake veiligheid en milieu.
RIC
De onderzoeksinstelling voor chromatographie uit Kortrijk heeft analytische expertise bestemd voor private en publieke laboratoria. In samenwerking met klanten ontwikkelt, evalueert en valideert de organisatie nieuwe analyse methoden. Als laatste stap wordt het instrumentarium en de kennis en kunde overgedragen aan het laboratorium van de klant. Sinds de oprichting van RIC richten de ontwikkeling van analysetechnieken zich op een breed spectrum van toepassingen, zoals (bio)chemie, biotechnologie, petrochemie, clinische chemie, polymeer weteschappen, pharmaceutische wetenschappen, toxicologie en milieu en biowetenschappen. Naast deze expertise biedt RIC eveneens andere diensten aan, zoals instrument innovatie in samenwerking met fabrikanten; trainingen in verschillende analysetechnieken (chromatografie, electropherose en massa spectrometrie) en analytische oplossingen ter karakterisering van specifieke chemische componenten.
Bodemattest
Het bodemattest vermeldt alle relevante gegevens die de OVAM over de grond kent. Het informeert de koper van een grond over de bodemkwaliteit. Voor het sluiten van een overdrachtsovereenkomst van een grond, zowel een risicogrond als een niet-risicogrond, is een bodemattest noodzakelijk.
